KETEN ELYAFI(Lİ)
ELDE EDİLMESİ:
Keten yazlık ve kışlık olarak ekilebilen bir bitkidir. Kışlık olan çeşitler sonbaharda, yazlık olanlar ise ilkbaharda ekilir. Rutubetli ve serin iklim kumlu ve derin toprakları sever. Boyu 1-2 m’ye kadar uzar. Olgunluğa erişen keten bitkisi hasadı, kesilmeden topraktan elle yolunarak veya makinelerle kesilerek yapılır.
Hasattan sonra mikroorganizmaların dış pektini parçalayarak lif hüzmelerini sapın diğer dokularından ayırması için havuzlama(ıslatma ya da çürütme) işlemi uygulanır. Bu işlemde bakteriler kullanılır. Havuzlama; çiğde havuzlama, durgun suda ve akarsuda havuzlama olmak üzere 3 farklı yöntemle yapılmaktadır.
Havuzlama işlemi sonrası saplar kurutulur. Sap kısmı kırılarak lifli kısımdan elle veya makine ile ayrılır. Daha sonra uzun ve kısa lifleri birbirinden ayırmak ve lifleri düzgünleştirmek için taraklanır. Geriye kalan lif demetleri balyalanıp, piyasaya sürülür.
YETİŞTİRİLDİĞİ YERLER:
Keten tarımı ülkemizde Karadeniz Bölgesinde, dünyada ise Kanada, Kazakistan, Çin, Rusya, Ukrayna, Amerika Birleşik Devletleri, Arjantin, İtalya, Fransa, Hindistan gibi ülkelerde yetiştirilmektedir.
FİZİKSEL YAPISI:
Keten sapının enine kesiti incelendiğinde en dışta ince bir tabaka halinde yağ ve vakslar (epidermis) bulunur. Kabuğun altında demetler halinde lifler bulunur.
Köşeli lif hücrelerinin odacıklar halinde gövdeyi çevirdiği görülür.
KİMYASAL YAPISI:
Keten lifinin kimyasal yapısında; %80 selüloz, %3 pektin, %10 su bulunur.
ENİNE VE BOYUNA KESİTİ:
Lifin mikroskobik görünümünde uzun, şeffaf ve silindirik tüpler görülür. Hücrelerin birleştiği yerler boğumludur. Bu yapı keten için karakteristik bir özelliktir. Lifin enine kesiti yan yana bulunan çokgen şeklindedir.
FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ:
- Keten sarımtırak beyaz renkte, hafif mavimsidir. Doğal bir parlaklığa sahiptir.
- Lif demetinin uzunluğu 30–90 cm arasındadır. Tek lifin uzunluğu ise 7–8 cm arasındadır. Keten lifinin, uzun ve ince olanı tercih edilir. Lif kalınlığı 0,014–0,025 mm arasındadır.
- Yoğunluğu 1,50–1,55 g/cm3arasındadır.
- Ticari rutubet oranın% 18 olarak belirlenmiştir.
- Kopma anında uzaması; kuru iken %1,8’dir, yaş iken ise %2,2’dir. Islakken dayanıklılığı %20 daha fazladır. 5,5 ila 6,5 g/den çekme mukavemetine sahiptir.
- Çok fazla esnek olmayan ve kolay kırışan yapısı vardır.
KİMYASAL ÖZELLİKLERİ:
- Keten bitkisi zayıf asitlerden etkilenmez, ancak yoğunlaştırılmış asitlerden zarar görür. Keten, alkali çözeltilere karşı iyi bir dirence sahiptir.
- Keten içeriğindeki pektin ve sakız gibi maddeler nedeniyle pamuğa göre daha zor ağartılır.
- Güve, kurtçuk veya böceklerden etkilenmez.
- Nemli ortamlarda mantarlar ve bakterilerin saldırısına uğrar.
- Keten lifinin emiciliği oldukça iyidir ve bu nedenle keten iyi boyanabilir.
- Statik elektrik ve tüylenme sorunu yoktur.
- Uzun süre güneş ışığı etkisinde kaldığında dayanıklılığında azalma görülür.
- 120 °C'nin üstündeki sıcaklıklarda bozulur.
KULLANIM ALANLARI:
- Keten kumaşlar serin tutması açısından genellikle gömlek, ceket, pantolon, elbise gibi yazlık dış giyimde kullanılır.
- Ev tekstilinde; sofra takımı, süs eşyaları, yatak takımları yapımında kullanılır.
- Keten elyafı tıbbi amaçlarla kullanılır.
- Keten elyafı kaliteli kağıt yapımında kullanılır.
- Keten tohumu yağ ve yem sanayisinde kullanılır.
- Su tesisatlarında lif olarak kullanılır.
- Halat yapımında kullanılır.
TEKSTİLDERSHANESİ
Tülay PASLIOĞLU
